Quy cách và tiêu chuẩn thép: Bảng tra trọng lượng, mác thép và cách đọc thông số

Khi mua thép xây dựng, chỉ hỏi “giá bao nhiêu một cây?” thường chưa đủ. Hai báo giá cùng ghi thép D16, I200 hoặc hộp 50×100 vẫn có thể khác nhau về mác thép, độ dày, chiều dài, tiêu chuẩn và cách tính khối lượng.
Quy cách thép là tập hợp thông số giúp xác định đúng loại vật tư cần mua, bao gồm hình dạng, kích thước, mác, tiêu chuẩn và điều kiện cung cấp. Bảng trọng lượng giúp dự trù nhưng không thay thế hồ sơ thiết kế, chứng từ lô hàng hoặc phương pháp cân nghiệm thu.
Bài này là trang tra cứu tổng quan cho thép cây/cuộn, thép hình, ống hộp, tấm và tôn. Khi cần bảng barem hoặc thông số của một nhóm cụ thể, các liên kết chuyên sâu được đặt ngay dưới phần giải thích liên quan.

1. Quy cách, mác thép và tiêu chuẩn khác nhau thế nào?
Quy cách mô tả hình dạng/kích thước và điều kiện cung cấp; mác thép xác định nhóm đặc tính vật liệu trong một hệ tiêu chuẩn; còn tiêu chuẩn chỉ rõ phạm vi áp dụng, các thông số kỹ thuật, dung sai hoặc phương pháp thử. Không thể thay một loại thép chịu lực chỉ vì hai tên mác có con số gần giống.
| Khái niệm | Ý nghĩa | Ví dụ khi đặt hàng |
|---|---|---|
| Quy cách | Tên sản phẩm, kích thước, chiều dài và dạng giao | D16 × 11,7 m; hộp 50×100×2 mm |
| Mác thép | Cấp vật liệu theo tiêu chuẩn tương ứng | CB400-V; SS400 |
| Tiêu chuẩn | Yêu cầu kỹ thuật, phạm vi sản phẩm hoặc kích thước | TCVN 1651-2:2018; JIS G 3192:2024 |
| Barem / trọng lượng danh nghĩa | Khối lượng tham khảo cho một chiều dài hoặc tiết diện | kg/m, kg/cây, kg/tấm |
| Khối lượng thực tế | Khối lượng cân theo phương thức giao nhận | Phiếu cân của lô giao |
| Dung sai | Sai lệch được phép theo yêu cầu áp dụng | Dung sai khối lượng, kích thước, độ thẳng |
Ví dụ, CB400-V không phải tên thương hiệu, còn một cây D16 không tự cho biết mác thép, cấp chất lượng hay chiều dài. Muốn hiểu sâu từng nhóm CB, xem cách đọc mác CB240-T, CB300-V, CB400-V và CB500-V.
2. Bảng quy cách thép: Sáu thông tin cần khóa trước khi hỏi giá
Để hai bên hiểu thống nhất một dòng vật tư, yêu cầu báo giá nên thể hiện: loại thép; kích thước; mác và tiêu chuẩn/edition; chiều dài hoặc hình thức giao; số lượng và đơn vị tính; cuối cùng là địa điểm giao, thời hạn, thuế, vận chuyển và chứng từ cần có.
| Nhóm thép | Cách ghi yêu cầu minh họa | Không nên thiếu |
|---|---|---|
| Thép cây/cuộn | D16 – CB400-V – TCVN 1651-2:2018 – cây 11,7 m | Dạng trơn/vằn, mác, tiêu chuẩn, số lượng |
| Thép hình I/H/U/V | H200×200×8×12 – cây 12 m (chỉ là ký hiệu minh họa) | Đủ kích thước tiết diện, kg/m, mác và edition |
| Thép hộp | 50×100×2 mm – dài 6 m | Kích thước ngoài, chiều dày, loại bề mặt |
| Thép tấm | Dày 6 mm – rộng 1.500 mm – dài 6.000 mm | Grade, khổ, số tấm, yêu cầu gia công |
| Tôn/xà gồ | Dạng sóng, chiều dày và chiều dài xác định | Khổ phủ hữu dụng, lớp phủ, hao hụt mái |
Các giá trị minh họa không tự xác nhận hàng có sẵn hoặc được phép sử dụng trong một hạng mục kết cấu. Thông số cuối cùng phải khớp bản vẽ, catalogue và yêu cầu đã duyệt.
3. Bảng trọng lượng thép: kg/m, kg/cây và kết quả cân

Kg/m là khối lượng danh nghĩa một mét; kg/cây phụ thuộc chiều dài cây. Cùng một loại thép nhưng cây 6 m và 11,7 m không thể so giá theo cây nếu chưa quy về cùng đơn vị, tiêu chuẩn và điều kiện giao.
Với sản phẩm có khối lượng danh nghĩa theo kg/m: khối lượng một cây (kg) = kg/m × chiều dài (m). Công thức chỉ là phép quy đổi, không chứng minh dung sai hay chất lượng vật liệu.
Đối với thép tròn đặc thông thường, công thức gần đúng là kg/m ≈ 0,006165 × d² (d tính bằng mm; giả định khối lượng riêng thép 7.850 kg/m³). Với thép thanh vằn, thép hình hoặc ống hộp, nên ưu tiên bảng khối lượng danh nghĩa của đúng tiêu chuẩn/catalô sản phẩm, không áp dụng công thức trên cho mọi tiết diện.
Có thể xem bảng barem thép xây dựng D6–D50 hoặc sử dụng trực tiếp công cụ tính trọng lượng thép để dự trù khối lượng theo thông số đã có.
Một kết quả cân khác barem không đủ để tự kết luận hàng thiếu hoặc không đạt. Cần kiểm phương pháp cân, quy cách, chiều dài, bao bì và giới hạn sai lệch áp dụng. Hướng dẫn kiểm tra dung sai trọng lượng thép, thép gầy và thép âm giải thích cách kiểm cụ thể hơn.
4. Mác thép và các hệ tiêu chuẩn: Đọc đúng phạm vi
Không có một tiêu chuẩn duy nhất áp dụng cho mọi loại thép. Có tiêu chuẩn xác định tính chất vật liệu, có tiêu chuẩn chủ yếu quy định kích thước và khối lượng, và có tiêu chuẩn về phương pháp thử. Phải tra đúng văn bản theo loại sản phẩm.
| Nhóm sản phẩm | Tiêu chuẩn tham khảo | Giới hạn nội dung cần biết |
|---|---|---|
| Cốt bê tông tròn trơn | TCVN 1651-1:2018 | Thép thanh tròn trơn dùng làm cốt bê tông |
| Cốt bê tông thanh vằn | TCVN 1651-2:2018 | Thép thanh vằn dùng làm cốt bê tông |
| Thép hình U | TCVN 7571-11:2019 | Hình học/kích thước thép chữ U thuộc phạm vi |
| Thép hình I | TCVN 7571-15:2019 | Hình học/kích thước thép chữ I thuộc phạm vi |
| Thép hình H | TCVN 7571-16:2017 | Hình học/kích thước thép chữ H thuộc phạm vi |
| Thép hình cán nóng theo JIS | JIS G 3192:2024 | Hình dạng, kích thước, khối lượng và dung sai thuộc phạm vi |
| Thép hình U, I, H theo BSI | BS EN 10365:2026 | Kích thước và khối lượng danh nghĩa của nhóm tiết diện trong tiêu chuẩn |
| Thép thanh carbon cốt bê tông theo ASTM | ASTM A615/A615M-26 | Yêu cầu thép thanh carbon trong phạm vi tiêu chuẩn |
Đến tháng 11/2026, BSI đã công bố BS EN 10365:2026 ngày 31/07/2026 là bản hiện hành; BS EN 10365:2017 đã rút hiệu lực. Tuy nhiên, việc thay edition trong thiết kế hoặc hợp đồng phải tuân theo tài liệu được chấp thuận, không tự đổi theo một bài tra cứu.
Các phần TCVN 7571 về thép hình và JIS G 3192:2024 là nguồn xác định mã, phạm vi tiêu chuẩn. Trường hợp đối chiếu mác cốt bê tông giữa các quốc gia, xem bài so sánh TCVN, JIS và ASTM cho thép cốt bê tông.
Tiêu chuẩn về kích thước/khối lượng không tự thay thế tiêu chuẩn về vật liệu/cơ tính. Khi lựa chọn sản phẩm chịu lực, vẫn phải tuân thủ thiết kế, hồ sơ được duyệt và tiêu chuẩn/edition áp dụng.
5. Cách đọc quy cách theo từng nhóm thép

5.1. Thép cây và thép cuộn
Với thép cây, cần ghi phi thép, dạng thanh trơn/vằn, mác, tiêu chuẩn, chiều dài và số lượng. Ví dụ D16 – CB400-V – TCVN 1651-2:2018 – dài 11,7 m rõ hơn chỉ ghi “thép D16”.
Bài cách đọc và sử dụng đường kính D10–D16 theo bản vẽ giúp người mua hiểu cách phân biệt đường kính, nhưng không thay thế quyết định thiết kế. Có thể tham khảo danh mục thép cây gân để xác định các nhóm quy cách thương mại trước khi yêu cầu báo giá theo mác, số lượng và địa điểm giao.
5.2. Thép hình H, I, U, V
Tên rút gọn như H200 hoặc I200 chưa chắc đã đủ để xác định tiết diện. Cần nêu kích thước cao/rộng, chiều dày bụng và cánh, bán kính bo nếu liên quan, khối lượng danh nghĩa trên mét, chiều dài, mác và tiêu chuẩn.
Để tránh hỏi nhầm cùng tên nhưng khác khối lượng, tham khảo cách đọc quy cách thép hình H/I/U/V và trang sản phẩm thép hình I theo catalogue thực tế.
5.3. Thép ống và thép hộp
Với thép hộp 50×100×2 mm, cần làm rõ kích thước ngoài, độ dày danh nghĩa, phương pháp đo, chiều dài, loại ống/hộp và lớp phủ. Khối lượng thực của thép hộp chịu ảnh hưởng bởi phần góc bo, dung sai và cấu hình sản phẩm.
Có thể tra bảng quy cách và trọng lượng thép ống/hộp rồi đối chiếu danh mục thép hộp chữ nhật để gửi yêu cầu theo đúng kích thước và tình trạng bề mặt.
5.4. Thép tấm
Thép tấm cần khóa độ dày, khổ rộng/dài, grade, tiêu chuẩn, số tấm, yêu cầu mép và gia công. Đối với thép carbon thông thường, công thức gần đúng kg/tấm ≈ 7,85 × dày (mm) × rộng (m) × dài (m) giả định khối lượng riêng 7.850 kg/m³.
Nếu tấm có lỗ cắt, phần gia công hoặc vật liệu khác, cần tính riêng theo hình học và dữ liệu thực tế. Xem cách tính trọng lượng thép tấm và danh mục thép tấm trơn theo độ dày để xác định vật tư phù hợp.
5.5. Tôn và xà gồ mái
Khi mua tôn, cần ghi loại sóng, độ dày, chiều dài, lớp phủ và khổ hữu dụng. Diện tích mái danh nghĩa chưa tính đủ số tấm nếu chưa xác định độ dốc, chồng mí và hao hụt theo giải pháp lợp.
Hướng dẫn cách tính diện tích tôn lợp mái và hao hụt giúp dự toán số tấm trước khi chốt khối lượng.
6. Vì sao hai báo giá cùng tên sản phẩm vẫn chênh nhau?
Hai đại lý có thể báo “thép hộp 50×100” nhưng một bên là dày 1,8 mm, bên kia dày 2,0 mm. Vì vật tư không giống nhau, so giá/cây đơn thuần có thể dẫn đến kết luận sai. Tương tự, hai loại I200 theo các hệ tiết diện khác nhau không chắc có cùng kg/m.
| Cần so cùng cơ sở | Báo giá A | Báo giá B |
|---|---|---|
| Loại và quy cách | Ghi đủ kích thước, chiều dài | Ghi đủ kích thước, chiều dài |
| Mác/tiêu chuẩn/edition | Xác định theo PO | Xác định theo PO |
| Đơn vị / khối lượng | Cây, kg hoặc tấn, cách quy đổi | Cây, kg hoặc tấn, cách quy đổi |
| VAT, vận chuyển và giao hàng | Đã gồm/chưa gồm, nơi giao | Đã gồm/chưa gồm, nơi giao |
| Hồ sơ lô hàng | Chứng từ, thời điểm bàn giao | Chứng từ, thời điểm bàn giao |
Giá chỉ có thể so sánh khi thống nhất cùng quy cách, đơn vị, điều kiện thương mại và địa điểm nhận. Bài cách đọc bảng báo giá thép để tránh nhầm đơn giá nêu thêm các tình huống dễ sai khi quy đổi.
7. Tình huống minh họa: Đúng tổng khối lượng chưa chắc đúng quy cách
Giả sử một công trình đặt thép hộp 50×100×2 mm dài 6 m. Khi giao hàng, số cây và phiếu cân có thể khớp dự toán, nhưng tổ nhận vẫn cần đối chiếu độ dày thực tế, chiều dài, tem nhãn, tình trạng bề mặt và hồ sơ vật liệu.
Ngược lại, nếu cân nặng chênh lệch giá trị lý thuyết, cũng không nên khẳng định ngay hàng không đạt. Cần kiểm cách cân, dung sai, mẫu đo và yêu cầu của chính sản phẩm được giao.
Đây là ví dụ giả định để minh họa cách đối chiếu, không phải ca kiểm định thực tế đã thực hiện tại Đông Dương SG.
8. Checklist gửi yêu cầu báo giá và nhận hàng

Trước khi hỏi giá
- Xác định loại thép, kích thước, grade/mác, tiêu chuẩn/edition từ hồ sơ thiết kế.
- Ghi rõ chiều dài, số cây/tấm/cuộn, khối lượng và đơn vị thanh toán.
- Nêu địa chỉ, thời điểm giao, VAT, chi phí vận chuyển/cẩu hạ và chứng từ cần có.
- Đính kèm BOQ, bản vẽ hoặc danh mục vật tư liên quan; không tự đổi tiết diện chịu lực khi chưa được phê duyệt.
Khi nhận hàng
- Đối chiếu phiếu giao, PO, mác, kích thước và số lượng với hàng thực tế.
- Kiểm tra dấu/tem, lô, bề mặt và hồ sơ chứng thư nếu có yêu cầu.
- Đo/cân theo phương pháp thống nhất; phân biệt kiểm số lượng với nghiệm thu chất lượng.
- Ghi nhận hàng chưa phù hợp trước khi ký xác nhận đầy đủ, đúng quy cách.
Tổ nhận hàng có thể theo checklist kiểm thép công trình trước khi ký. Nếu xuất hiện sai khác, cần thực hiện quy trình lập biên bản khi giao sai quy cách thép và chờ quyết định của người có thẩm quyền thay vì tự đưa vật tư vào sử dụng.
9. Câu hỏi thường gặp
Quy cách thép có giống mác thép không?
Không. Quy cách mô tả loại sản phẩm và kích thước; mác mô tả nhóm tính chất vật liệu trong một tiêu chuẩn. Cần cả hai khi lập đơn mua.
Bảng barem có chính xác bằng kết quả cân thực tế không?
Không hoàn toàn. Barem thường là giá trị danh nghĩa; hàng giao phải kiểm theo phép cân, yêu cầu thương mại và dung sai được áp dụng cho sản phẩm.
Có thể đổi D16 thành D14 để tiết kiệm không?
Không tự thay đổi kích thước cốt thép trong kết cấu. Việc điều chỉnh chỉ được thực hiện sau đánh giá và phê duyệt thiết kế phù hợp.
Giá theo cây và theo kg, loại nào dễ so sánh hơn?
Cả hai dùng được nếu xác định chính xác khối lượng, chiều dài và điều kiện giao. Cần quy về cùng một cơ sở trước khi so sánh.
Gửi những thông tin gì để nhận báo giá nhanh?
Gửi danh sách vật tư, mác, quy cách, tiêu chuẩn, số lượng, địa điểm/thời gian giao, yêu cầu hồ sơ và bản vẽ/BOQ liên quan khi có.
Kết luận
Đọc đúng quy cách và tiêu chuẩn thép cần đi theo hành trình: hồ sơ thiết kế → xác định sản phẩm → khóa kích thước/mác/tiêu chuẩn → tra trọng lượng → so báo giá → kiểm hàng giao. Các bảng và công thức trên phục vụ tra cứu, không thay thế catalogue, toàn văn tiêu chuẩn hoặc phê duyệt kỹ thuật.
Khi cần báo giá theo BOQ, mác, khối lượng và tiến độ, có thể liên hệ Đông Dương SG để gửi yêu cầu thép theo đúng quy cách. Nhà cung cấp sẽ cần xác nhận nguồn hàng, hồ sơ và khả năng giao theo từng đơn cụ thể.
Nguồn tham khảo và kiểm chứng tiêu chuẩn
- VSQI – TCVN 1651-1:2018
- VSQI – TCVN 1651-2:2018
- VSQI – Tra cứu TCVN 7571-11, 7571-15 và 7571-16
- JSA – JIS G 3192:2024
- BSI – BS EN 10365:2026
- ASTM – A615/A615M-26
Với thiết kế và nghiệm thu, phải sử dụng đúng toàn văn tiêu chuẩn/edition có hiệu lực theo hồ sơ công trình. Không tự quy đổi vật liệu chịu lực chỉ dựa vào công thức hoặc bảng tra phổ thông.
Minh bạch nội dung
Tác giả & người kiểm duyệt
Bài viết được tách rõ vai trò chuyên môn và vai trò review để người đọc dễ kiểm chứng thông tin trước khi liên hệ báo giá.
Tác giả chuyên môn
Đạt Phạm
Phụ trách nội dung kỹ thuật về thép và vật liệu xây dựng
Các bài viết do Kỹ sư Đạt Phạm biên soạn nhằm giúp khách hàng hiểu đúng về chủng loại thép, cách đọc thông số kỹ thuật, cách đối chiếu quy cách thực tế và các yếu tố ảnh hưởng đến báo giá thép tại từng thời điểm. Thông tin giá và tồn kho cần được xác nhận trực tiếp với Đông Dương SG trước khi đặt hàng.
Lưu ý minh bạch: Giá thép, tồn kho, quy cách và thời gian giao hàng có thể thay đổi theo thị trường. Người đọc nên liên hệ Đông Dương SG để xác nhận thông tin trước khi đặt hàng.
Bảng giá thép xây dựng Liên hệ xác nhận báo giá