Mác thép và tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn thép xây dựng: So sánh TCVN, JIS và ASTM

So sánh tiêu chuẩn thép cốt bê tông TCVN 1651, JIS G 3112:2025, ASTM A615-26 và A706-26a; cách đọc CB, SR/SD, Grade và kiểm hồ sơ khi thay mác.

Đăng ngày Cập nhật

Tiêu chuẩn thép xây dựng TCVN, JIS và ASTM khác nhau thế nào? Với thép thanh dùng làm cốt bê tông, mỗi hệ có phạm vi sản phẩm, mác thép, tính chất cơ học, thành phần hóa học, phép thử và dung sai riêng.

CB400-V không mặc nhiên tương đương JIS SD390 hoặc ASTM Grade 60, dù giá trị giới hạn chảy danh nghĩa có thể gần nhau. Muốn thay thế vật liệu chịu lực, phải đối chiếu toàn bộ yêu cầu thiết kế và được phê duyệt theo thẩm quyền.

Bài viết tập trung vào thép cốt bê tông. Thép hình H, I, U, V, thép tấm, thép ống và xà gồ phải tra tiêu chuẩn sản phẩm khác. Có thể bắt đầu từ hướng dẫn quy cách và tiêu chuẩn thép để phân biệt từng nhóm vật liệu.

1. Phân biệt tiêu chuẩn, quy chuẩn, mác thép và quy cách

Khi mua thép cho công trình, bốn nhóm thông tin dưới đây thường bị nhầm lẫn nhưng có ý nghĩa khác nhau:

Thành phầnÝ nghĩa
Quy chuẩn kỹ thuật (QCVN)Quy định kỹ thuật của cơ quan có thẩm quyền; phạm vi bắt buộc áp dụng và nghĩa vụ tương ứng phải xác định theo văn bản hiện hành.
Tiêu chuẩn sản phẩm (TCVN/JIS/ASTM)Các yêu cầu kỹ thuật và phương pháp kiểm tra đối với sản phẩm thuộc phạm vi của tiêu chuẩn.
Mác thép (Grade)Ký hiệu nhóm tính chất vật liệu trong chính tiêu chuẩn đó.
Quy cáchĐường kính, chiều dài, hình dạng, kích thước và cách giao hàng.

Ví dụ, CB400-V – TCVN 1651-2:2018 – D16 × 11,7 m thể hiện mác, tiêu chuẩn sản phẩm và kích thước. Khi đặt hàng, vẫn cần biết bản vẽ, yêu cầu chứng từ, tiêu chí nghiệm thu, số lượng và điều kiện giao nhận.

QCVN 7:2019/BKHCN liên quan thế nào?

QCVN 7:2019/BKHCN là quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về thép làm cốt bê tông được ban hành kèm theo Thông tư 13/2019/TT-BKHCN. Theo cổng VSQI, quy chuẩn này đang được ghi nhận còn hiệu lực. Cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật ghi nhận Thông tư 13/2019/TT-BKHCN được sửa đổi một phần, trong đó Điều 48 Thông tư 07/2024/TT-BKHCN điều chỉnh tên cơ quan liên quan. Sửa đổi một phần thông tư không có nghĩa QCVN đã hết hiệu lực.

Khi kiểm tra nghĩa vụ hợp quy hoặc hồ sơ lưu thông hàng hóa, cần đối chiếu toàn văn quy chuẩn, văn bản sửa đổi và yêu cầu đang có hiệu lực tại thời điểm thực hiện. Việc nhà cung cấp công bố một tiêu chuẩn TCVN, JIS hay ASTM không tự động thay thế những nghĩa vụ pháp lý khác.

Nguồn pháp lý: VSQI – QCVN 7:2019/BKHCN; Thông tư 13/2019/TT-BKHCN; Điều 48 Thông tư 07/2024/TT-BKHCN.

2. Bảng so sánh TCVN, JIS và ASTM cho thép cốt bê tông

Các tài liệu sau có phạm vi áp dụng riêng. Bảng này để nhận diện tiêu chuẩn, không phải bảng quy đổi mác thép hoặc giấy chứng nhận tương đương.

Tiêu chuẩnPhạm vi sản phẩmĐiểm cần kiểm tra
TCVN 1651-1:2018Thép thanh tròn trơn dùng làm cốt bê tôngMác có hậu tố T, kích thước, cơ tính và nhận dạng.
TCVN 1651-2:2018Thép thanh vằn dùng làm cốt bê tôngMác có hậu tố V, hình dạng gân, cơ tính và thử nghiệm.
JIS G 3112:2025Thép thanh tròn trơn và thanh vằn cán nóng dùng làm cốt bê tôngKý hiệu SR/SD, phương pháp thử, dung sai, phiên bản.
ASTM A615/A615M-26Thép thanh carbon dùng làm cốt bê tôngGrade, hệ đơn vị, cơ tính, thử nghiệm và nhận dạng.
ASTM A706/A706M-26aThép thanh hợp kim thấp dùng làm cốt bê tôngGrade, cơ tính, thành phần hóa học và đánh giá khả năng hàn.

Không suy diễn rằng tất cả thép theo một tiêu chuẩn đều đáp ứng mọi loại công trình. Dữ liệu và kết quả nghiệm thu phải được đối chiếu với đúng edition được yêu cầu trong hồ sơ dự án.

3. TCVN 1651-1 và 1651-2: Cách đọc mác thép Việt Nam

Theo phạm vi công bố trên VSQI:

  • TCVN 1651-1:2018 áp dụng cho thép thanh tròn trơn, các mác CB240-T, CB300-T và CB400-T.
  • TCVN 1651-2:2018 áp dụng cho thép thanh vằn, các mác CB300-V, CB400-V, CB500-V và CB600-V.

Trong ký hiệu TCVN, CB là cốt bê tông, phần số chỉ giá trị đặc trưng được quy định của giới hạn chảy trên; hậu tố T biểu thị thanh tròn trơn và V biểu thị thanh vằn. Vì vậy CB400-T và CB400-V không phải là cùng một sản phẩm chỉ vì có số 400.

Bài phân biệt CB240-T, CB300-V, CB400-V và CB500-V giải thích sâu hơn cách đọc nhóm mác và yêu cầu lựa chọn theo bản vẽ.

Để nhận diện dạng hàng khi hỏi giá, có thể tra thép cây tròn trơn hoặc thép cây gân theo quy cách. Đây là các trang sản phẩm tham khảo; tiêu chuẩn và mác thực tế phải được xác nhận theo từng lô hàng và chứng từ được chào.

Với thép thanh vằn cung cấp dạng cuộn, nhóm thép cuộn gân giúp xác định quy cách thương mại; cần lưu ý yêu cầu nhận dạng lô, nắn thẳng và thử nghiệm nếu có công đoạn xử lý trước khi sử dụng.

Đối với yêu cầu hàn, cần đọc đúng giới hạn của từng mác và toàn văn tiêu chuẩn. Không được suy rộng ghi chú áp dụng cho một mác thành quy định chung cho mọi loại thép cốt bê tông.

Nguồn: VSQI – TCVN 1651-1:2018 và TCVN 1651-2:2018.

4. JIS G 3112:2025 của Nhật Bản khác TCVN như thế nào?

JIS G 3112:2025 được Japan Standards Association (JSA) công bố ngày 21/04/2025, quy định thép thanh tròn trơn và thép thanh vằn cán nóng dùng làm cốt bê tông trong phạm vi tiêu chuẩn. Hệ này sử dụng các ký hiệu SR và SD; chúng không đơn thuần là tên gọi khác của CB theo TCVN.

Khi nhà cung cấp chào thép theo JIS, người mua cần kiểm tra:

  • Ký hiệu mác SR hoặc SD đầy đủ, không chỉ ghi “thép chuẩn Nhật”.
  • Phiên bản JIS được hợp đồng và thiết kế chấp thuận.
  • Cơ tính, kích thước, hình học gân và dung sai của đúng sản phẩm.
  • Chứng từ, kết quả thử và thông tin truy xuất theo lô.

Nếu đề nghị thay CB400-V bằng một mác JIS SD, nhà cung cấp phải gửi thông số và bảng đối chiếu; không chấp nhận chỉ vì giá trị giới hạn chảy có vẻ tương tự.

Nguồn: JSA – JIS G 3112:2025.

5. ASTM A615 và ASTM A706 khác nhau ở đâu?

ASTM A615/A615M áp dụng cho nhóm thép thanh carbon dùng làm cốt bê tông; ASTM A706/A706M áp dụng cho nhóm thép thanh hợp kim thấp có các yêu cầu liên quan đến đặc tính cơ học và thành phần hóa học phục vụ những mục đích sử dụng cụ thể. Hai tiêu chuẩn không mặc nhiên hoán đổi cho nhau.

Tiêu chíASTM A615/A615MASTM A706/A706M
Nhóm vật liệuThép thanh carbonThép thanh hợp kim thấp
Mác thépGrade theo edition của A615Grade theo edition của A706
Cơ tínhYêu cầu theo A615Yêu cầu kiểm soát cơ tính riêng theo A706
Hóa họcKiểm theo phạm vi A615Có các yêu cầu liên quan đến thành phần hóa học và khả năng hàn
HànPhải đánh giá vật liệu và quy trình hàn phù hợpKhông đồng nghĩa được hàn tùy ý; phải có quy trình hàn phù hợp

ASTM A706 không phải giấy phép hàn không cần kiểm tra. Bất kỳ công tác hàn cốt thép nào cũng phải đáp ứng yêu cầu thiết kế, vật liệu, quy trình và tiêu chuẩn thi công liên quan.

ASTM còn có hệ inch-pound và SI. Không được tự ý trộn các trị số từ hai hệ khi đối chiếu yêu cầu vật liệu. Nguồn nhận diện edition: ASTM A615/A615M-26 và ASTM A706/A706M-26a.

6. CB400-V có thay được SD390 hoặc ASTM Grade 60 không?

Không thể kết luận tương đương chỉ bằng tên mác hoặc một trị số giới hạn chảy. Người duyệt vật liệu cần đối chiếu đầy đủ:

Nhóm kiểm traNội dung đối chiếu
Cơ tínhGiới hạn chảy, bền kéo, độ giãn dài và các giới hạn liên quan nếu thiết kế yêu cầu.
Hóa họcThành phần nguyên tố, carbon equivalent khi liên quan.
Hình họcĐường kính, diện tích danh nghĩa, gân và dung sai.
Thử nghiệmPhương pháp thử kéo, uốn và tiêu chí chấp nhận.
Thi côngNeo, nối, hàn, cấu tạo cốt thép và các yêu cầu thiết kế.
Hồ sơ lôChứng thư, số mẻ nấu, số lô và khả năng truy xuất vật liệu giao thực tế.

Ví dụ tình huống mua thép theo hồ sơ đã duyệt

Giả sử BOQ ghi: Thép thanh vằn D16 – CB400-V – TCVN 1651-2:2018. Nhà cung cấp đề nghị giao một loại thép ASTM Grade 60 để kịp tiến độ. Người mua không nên tự chấp nhận chỉ vì Grade 60 có giới hạn chảy danh nghĩa khoảng 420 MPa.

Cần xác định mã tiêu chuẩn và edition, mác, thông số cơ tính, kết quả thử, quy cách thực tế, yêu cầu cấu tạo, neo nối và chứng từ truy xuất. Hồ sơ thay thế phải được người có thẩm quyền thiết kế chấp thuận trước khi đưa vật liệu vào sử dụng.

Kích thước và vị trí thép cần bám bản vẽ. Bài thép D10, D12, D14, D16 dùng ở đâu và cách đọc bản vẽ giúp nhận diện nhóm đường kính nhưng không thay thế thiết kế kết cấu.

7. Mẫu bảng trình duyệt vật liệu thay thế

Khi được đề nghị đổi tiêu chuẩn hoặc mác, nên lập bảng đối chiếu ngay trong hồ sơ mua hàng để tránh chấp thuận thiếu chứng cứ:

Trường kiểm traVật liệu thiết kếVật liệu đề xuất
Tiêu chuẩn / editionTCVN 1651-2:2018Ghi đầy đủ JIS/ASTM và năm/edition
Mác thépCB400-VGhi chính xác Grade được chào
Quy cáchD16, chiều dài theo BOQKích thước và dung sai thực tế
Cơ tính / hóa họcTheo thiết kế và tiêu chuẩn áp dụngĐính kèm chứng thư và dữ liệu thử
Hồ sơ lôYêu cầu theo hợp đồngSố heat/lô và tài liệu liên quan
Đánh giáTiêu chí gốcĐạt / thiếu chứng cứ / không đáp ứng
Quyết địnhVật liệu đã duyệtChỉ sử dụng sau phê duyệt thay đổi

Không đánh dấu “đạt” chỉ dựa trên lời chào hàng. Nếu kết quả thử hoặc điều kiện thiết kế chưa rõ, ghi “chưa đủ chứng cứ” và yêu cầu bổ sung. Bảng này là mẫu tham khảo, không thay thế quy trình phê duyệt của chủ đầu tư và tư vấn thiết kế.

8. Cách ghi RFQ và đơn đặt hàng để tránh nhầm tiêu chuẩn

Một yêu cầu báo giá đầy đủ cần ghi sản phẩm, đường kính, chiều dài, số lượng, mác, tiêu chuẩn/edition, điều kiện giao hàng và chứng từ. Ví dụ minh họa:

“100 cây thép thanh vằn D16 × 11,7 m, CB400-V, TCVN 1651-2:2018; hồ sơ chất lượng và truy xuất lô theo yêu cầu dự án; giao hàng theo BOQ và bản vẽ đã duyệt; không thay mác hoặc tiêu chuẩn khi chưa được chấp thuận.”

Số lượng 100 cây chỉ minh họa cách lập yêu cầu, không phải định mức sử dụng cho một công trình cụ thể.

Khi báo giá theo kg, tấn hoặc cây, cần ghi rõ chiều dài, khối lượng danh nghĩa và cách tính. Tham khảo bảng barem thép D6–D50 theo TCVN để dự toán và đối chiếu trọng lượng danh nghĩa.

Barem không đủ để kết luận lô hàng đạt dung sai. Để kiểm tra hàng thực tế, cần áp dụng cách đo và ngưỡng chấp nhận phù hợp. Xem dung sai trọng lượng thép và cách kiểm tra thép gầy, thép âm.

9. Kiểm tra chứng từ và thép thực tế khi nhận hàng

Dù đặt theo TCVN, JIS hay ASTM, quy trình nhận hàng phải đối chiếu hàng thực giao với yêu cầu đã duyệt và chứng từ của đúng lô.

  1. Kiểm tra yêu cầu gốc: PO, bản vẽ, BOQ, tiêu chuẩn và mác đã chấp thuận.
  2. Kiểm tra vật lý: số bó/cây, chiều dài, đường kính, dạng trơn/vằn, dấu nhận diện và tình trạng bề mặt.
  3. Kiểm tra chứng từ: nhà sản xuất, heat/lô, thông số và hồ sơ truy xuất.
  4. Kiểm tra kết quả thử: cơ tính, hóa học, hình học, dung sai đối chiếu tiêu chí chấp nhận.
  5. Phân loại kết quả: đạt, thiếu hồ sơ cần xác minh, hoặc sai khác phải xử lý.

C/O chủ yếu xác nhận xuất xứ trong phạm vi sử dụng của chứng từ; báo cáo thử vật liệu thể hiện kết quả kỹ thuật tương ứng. Hai loại giấy tờ không tự thay thế cho nhau.

Có thể tham khảo hướng dẫn kiểm tra chất lượng thép và CO/CQ kết hợp checklist nhận thép công trình để đối chiếu từng bước.

Nếu thép giao sai mác, kích thước, tiêu chuẩn hoặc thiếu bằng chứng chất lượng, cần lập biên bản, cách ly hàng chờ quyết định và xử lý đúng thủ tục; xem thêm giao sai quy cách thép: cách lập biên bản và xử lý.

10. Câu hỏi thường gặp

TCVN, JIS và ASTM: Tiêu chuẩn nào tốt hơn?

Không có hệ tiêu chuẩn nào mặc nhiên tốt hơn cho mọi công trình. Phải chọn theo phạm vi sản phẩm, hồ sơ thiết kế, đặc tính vật liệu, chứng từ và yêu cầu của dự án.

CB400-V có tương đương ASTM Grade 60 không?

Không mặc định. Ngoài giới hạn chảy, phải đối chiếu cơ tính, thành phần hóa học, quy cách, phép thử, dung sai và điều kiện thiết kế.

CB300-V có thể thay bằng thép JIS SD không?

Chỉ có thể xem xét sau khi xác định mác SD cụ thể, edition, thông số và sự phù hợp với thiết kế; cần người có thẩm quyền chấp thuận nếu thay vật liệu đã duyệt.

Thép ASTM A706 có thể hàn ngay không?

Không tự động. Vật liệu theo A706 vẫn cần kiểm tra điều kiện và quy trình hàn phù hợp với yêu cầu kỹ thuật thực tế.

Nhà cung cấp có thể tự đổi sang edition tiêu chuẩn mới hơn không?

Không nên tự thay đổi. Phiên bản mới do tổ chức tiêu chuẩn công bố không tự động thay thế edition đã xác lập trong PO, bản vẽ hay hồ sơ mời thầu.

TCVN 1651 có dùng trực tiếp cho thép H, I, U, V không?

Không. TCVN 1651-1 và 1651-2 ở đây áp dụng cho thép cốt bê tông; thép hình dùng các tiêu chuẩn sản phẩm, kích thước và dung sai tương ứng khác.

Kết luận

So sánh TCVN, JIS và ASTM phải bắt đầu từ đúng loại thép và tiêu chuẩn sản phẩm, sau đó kiểm mác, cơ tính, hóa học, kích thước, phép thử và chứng từ. Không sử dụng bảng quy đổi mác như bằng chứng tự động cho phép thay thế vật liệu chịu lực.

Khi mua thép, ưu tiên xác định yêu cầu thiết kế, yêu cầu hồ sơ của lô hàng thực giao và chỉ thay tiêu chuẩn/mác sau khi được phê duyệt theo thẩm quyền.

Nếu cần xác định quy cách, số lượng, chứng từ hay báo giá cho công trình, có thể liên hệ Đông Dương SG để gửi thông tin vật tư cần cung cấp. Nhà cung cấp sẽ cần xác nhận khả năng đáp ứng của từng lô; việc thay vật liệu chịu lực thuộc thẩm quyền phê duyệt của dự án.

Nguồn tra cứu và kiểm chứng

Trang tra cứu giúp xác nhận tên, phiên bản và phạm vi khái quát của tiêu chuẩn. Để thiết kế, nghiệm thu hoặc chấp thuận vật liệu thay thế, cần sử dụng đúng toàn văn tiêu chuẩn và hồ sơ dự án có hiệu lực, không dùng bài viết phổ thông thay quyết định chuyên môn.

Minh bạch nội dung

Tác giả & người kiểm duyệt

Bài viết được tách rõ vai trò chuyên môn và vai trò review để người đọc dễ kiểm chứng thông tin trước khi liên hệ báo giá.

Tác giả chuyên môn

Đạt Phạm

Phụ trách nội dung kỹ thuật về thép và vật liệu xây dựng

Các bài viết do Kỹ sư Đạt Phạm biên soạn nhằm giúp khách hàng hiểu đúng về chủng loại thép, cách đọc thông số kỹ thuật, cách đối chiếu quy cách thực tế và các yếu tố ảnh hưởng đến báo giá thép tại từng thời điểm. Thông tin giá và tồn kho cần được xác nhận trực tiếp với Đông Dương SG trước khi đặt hàng.

  • Vai trò Technical Author
  • Chủ đề Quy cách thép, mác thép, CO/CQ

Lưu ý minh bạch: Giá thép, tồn kho, quy cách và thời gian giao hàng có thể thay đổi theo thị trường. Người đọc nên liên hệ Đông Dương SG để xác nhận thông tin trước khi đặt hàng.

Bảng giá thép xây dựng Liên hệ xác nhận báo giá
☎ 0777.197.555 ☎ 028.6658.5555 💬 Zalo 24/7