Chính sách và cung cầu

Xuất khẩu thép Việt Nam sang EU năm 2026: CBAM, quota và xuất xứ

Đăng ngày Cập nhật

Xuất khẩu thép Việt Nam sang Liên minh châu Âu trong năm 2026 chịu tác động đồng thời của Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), EU Steel Regulation, yêu cầu truy xuất “melt and pour” và các biện pháp phòng vệ thương mại riêng theo từng sản phẩm. Đây không phải lệnh đóng cửa thị trường, nhưng làm tăng đáng kể yêu cầu về dữ liệu phát thải, quota, nguồn gốc nguyên liệu và trách nhiệm hợp đồng.

Cập nhật đến 6/10/2026: CBAM đã bước vào giai đoạn chính thức từ 1/1/2026. Giá chứng chỉ CBAM áp cho hàng nhập Q1/2026 là €75,36, Q2/2026 là €75,28 và Q3/2026 là €82,32. Việc mua chứng chỉ cho hàng nhập năm 2026 bắt đầu từ tháng 2/2027. EU Steel Regulation áp dụng từ 1/7/2026 với tổng quota miễn thuế 18,3 triệu tấn/năm và thuế 50% ngoài quota. Yêu cầu chứng minh quốc gia “melt and pour” đã áp dụng từ 1/10/2026.

Nguồn chính thức: European Commission – CBAM certificate prices, EU steel measure factsheet và Commission implementing act on melt and pour evidence.

Trả lời nhanh: Doanh nghiệp Việt Nam thường không trực tiếp mua chứng chỉ CBAM; nghĩa vụ pháp lý chính nằm ở authorised CBAM declarant tại EU. Tuy nhiên nhà sản xuất Việt Nam phải cung cấp dữ liệu phát thải đủ tin cậy, hồ sơ nguồn gốc và dữ liệu melt-and-pour để người nhập khẩu có thể khai đúng. Với quota thép, EVFTA không tự động miễn thuế 50% ngoài quota.

Ba lớp quy định cần tách riêng

Lớp quy địnhMốc chínhRủi ro doanh nghiệp
CBAMGiai đoạn chính thức từ 1/1/2026Dữ liệu phát thải không đủ, dùng default values hoặc chi phí carbon cao hơn dự kiến
EU Steel RegulationTừ 1/7/2026Hết quota hoặc chịu thuế 50% ngoài quota
Melt and pour evidenceÁp dụng từ 1/10/2026Không chứng minh được quốc gia nơi thép được nấu luyện và đúc đầu tiên
Phòng vệ thương mại khácTùy từng vụ việcThuế AD/CVD hoặc biện pháp bổ sung theo đúng mã hàng và nguồn gốc

Một lô hàng có thể đồng thời chịu nhiều lớp. Ưu đãi thuế quan theo EVFTA không xóa nghĩa vụ CBAM, không bảo đảm còn quota và không loại trừ các biện pháp phòng vệ thương mại riêng.

CBAM năm 2026 đang vận hành như thế nào?

CBAM definitive regime áp dụng từ 1/1/2026. Theo hướng dẫn hiện hành của Ủy ban châu Âu, nhà nhập khẩu hoặc đại diện hải quan gián tiếp nhập trên ngưỡng khối lượng đơn nhất 50 tấn hàng CBAM vào EU cần tài khoản CBAM hoặc hồ sơ xin cấp theo cơ chế áp dụng. Thép nằm trong các nhóm hàng thuộc phạm vi CBAM và phải được khai theo quy định về phát thải nhúng.

EU công bố bốn mức giá chứng chỉ theo quý cho năm 2026, dựa trên bình quân gia quyền giá đấu giá EU ETS. Chứng chỉ bắt đầu được mua từ tháng 2/2027 để bao phủ hàng nhập năm 2026.

Quý hàng nhậpGiá CBAM certificateNgày công bố
Q1/2026€75,367/4/2026
Q2/2026€75,286/7/2026
Q3/2026€82,325/10/2026
Q4/2026Chưa cóDự kiến 4/1/2027

Việc Q3 tăng lên €82,32 không có nghĩa chi phí CBAM của mọi lô thép tăng đúng 9–10%. Giá chứng chỉ chỉ là một biến; nghĩa vụ thực tế còn phụ thuộc embedded emissions, benchmark liên quan, các điều chỉnh được pháp luật cho phép và chất lượng dữ liệu sử dụng.

Không thể dùng một mức EUR/tấn chung cho mọi lô thép

Chi phí carbon không thể được tính bằng một hệ số cố định cho mọi nhà máy. Các biến quan trọng gồm:

  • Route BF–BOF, EAF hoặc route khác.
  • Tỷ lệ phế liệu, quặng, than, khí và điện sử dụng.
  • Phát thải của tiền chất như slab, billet hoặc HRC.
  • Mã CN và phương pháp tính áp dụng.
  • Actual verified emissions hay default values.
  • Khoản carbon price đã thực trả tại nước xuất xứ nếu đáp ứng điều kiện áp dụng.

Vì vậy các con số kiểu “CBAM luôn tốn X EUR/tấn thép” không nên dùng để chào giá nếu chưa có dữ liệu đúng nhà máy, đúng sản phẩm và đúng quý nhập khẩu.

Để hiểu sâu hơn cách đọc carbon-data trong chuỗi thép, xem Dung Quất 2 và cách đánh giá claim thép xanh.

EU Steel Regulation từ 1/7/2026

EU Steel Regulation giới hạn tổng lượng thép được nhập miễn thuế ở 18,3 triệu tấn/năm. Khi trading partner vượt quota liên quan, phần hàng tiếp theo chịu thuế ngoài quota 50%.

EU phân bổ quota dựa trên thương mại lịch sử, ngưỡng thị phần và trạng thái FTA. Một nửa tổng quota, tương đương 9,15 triệu tấn, được dành cho các đối tác FTA. Việt Nam có EVFTA nên thuộc nhóm đối tác FTA, nhưng điều đó không có nghĩa mọi nhóm thép của Việt Nam có quota riêng hoặc luôn tránh được thuế ngoài quota.

Doanh nghiệp phải kiểm tra đúng product category + quota bucket + country treatment + ngày thông quan dự kiến. Một hợp đồng ký khi quota còn nhiều vẫn có thể gặp rủi ro nếu quota bị sử dụng hết trước ngày hàng làm thủ tục nhập EU.

Melt and pour: yêu cầu chứng từ đã áp dụng từ 1/10/2026

Từ 1/10/2026, nhà nhập khẩu phải có bằng chứng về quốc gia nơi thép được nấu luyện và đúc đầu tiên. Điều này đặc biệt quan trọng với doanh nghiệp Việt Nam cán nguội, mạ, làm ống hoặc gia công thép từ HRC/slab/billet mua ngoài.

Xuất xứ thương mại của sản phẩm cuối không tự động thay thế melt-and-pour evidence. Một sản phẩm đủ điều kiện xuất xứ EVFTA vẫn có thể cần hồ sơ riêng chứng minh nơi luyện–đúc ban đầu.

Hồ sơ nên chuẩn bịMục đích
Mill test certificateLiên kết grade, heat number và nhà máy sản xuất
Chứng từ slab/billet/HRCTruy tiền chất của sản phẩm hạ nguồn
Invoice và hợp đồngKhớp chuỗi giao dịch và nhà cung cấp
Chứng nhận xuất xứPhục vụ rules of origin; không thay melt-and-pour evidence
Dữ liệu sản xuất theo lôChứng minh nơi luyện, đúc và gia công tiếp theo

Dữ liệu CBAM doanh nghiệp Việt Nam phải hỗ trợ

Trách nhiệm pháp lý chính tại EU thuộc declarant, nhưng nhà sản xuất ngoài EU là nguồn dữ liệu quyết định. Nếu dữ liệu thực tế không đủ, importer có thể phải dùng default values hoặc tăng risk premium trong hợp đồng.

  1. Xác định installation boundary và process route.
  2. Thu thập nhiên liệu, điện, nguyên liệu và sản lượng theo kỳ.
  3. Tính embedded emissions theo phương pháp CBAM áp dụng.
  4. Liên kết dữ liệu tiền chất với sản phẩm cuối.
  5. Lưu bằng chứng đo lường và emission factors.
  6. Chuẩn bị hồ sơ cho verifier đủ điều kiện.
  7. Chuyển dữ liệu cho importer theo đúng format và deadline hợp đồng.

Timeline xác minh CBAM hiện hành

Trong năm 2026, operators theo dõi dữ liệu phát thải; từ tháng 9/2026 verifier được công nhận có thể đăng ký trong CBAM Registry và thực hiện xác minh. Từ tháng 1/2027, verifier có thể phát hành báo cáo xác minh cho dữ liệu 2026; declarant mua chứng chỉ từ tháng 2/2027 và nộp CBAM declaration cho năm 2026 trước hạn tháng 9/2027 theo cơ chế hiện hành.

Nguồn: European Commission – CBAM verification.

Kinh nghiệm rút ra: quản trị EU bằng ba “sổ dữ liệu”

Với doanh nghiệp thép xuất EU, cách làm thực dụng nhất là không để CBAM, quota và xuất xứ nằm ở ba phòng ban tách biệt. Mỗi shipment nên được quản trị bằng ba lớp dữ liệu liên kết: carbon ledger – quota ledger – origin/melt-and-pour ledger.

1. Carbon ledger: biết chính xác dữ liệu nào đang dùng cho lô hàng

Mỗi grade/batch nên gắn với installation, kỳ dữ liệu, embedded emissions, phương pháp tính, trạng thái verification và loại giá trị actual/default. Không nên lấy một intensity trung bình cấp tập đoàn rồi áp cho mọi sản phẩm nếu boundary và route khác nhau.

2. Quota ledger: quota phải gắn với ngày thông quan, không chỉ ngày ký hợp đồng

Rủi ro 50% ngoài quota phát sinh ở thời điểm nhập khẩu, nên sales team cần theo dõi quota usage cùng ETA/clearance date. Một quotation an toàn phải nêu rõ ai chịu out-of-quota duty nếu lịch tàu hoặc thủ tục bị trễ.

3. Origin ledger: tách EVFTA origin khỏi melt-and-pour

Hai bộ quy tắc phục vụ hai mục đích khác nhau. Cần lưu riêng C/O hoặc statement on origin và bằng chứng melt-and-pour. Với downstream processor, hồ sơ tiền chất phải đủ để truy ngược về steelmaking origin.

4. Không dùng giá CBAM certificate như một surcharge cố định

Q3 tăng lên €82,32 cho thấy carbon price có thể biến động đáng kể giữa các quý. Hợp đồng nên dùng formula hoặc true-up mechanism dựa trên embedded emissions và giá chứng chỉ áp dụng, thay vì khóa một surcharge EUR/tấn cố định cho cả năm.

5. Default values là rủi ro thương mại, không chỉ rủi ro tuân thủ

Nếu actual verified emissions thấp hơn default nhưng doanh nghiệp không cung cấp được dữ liệu đạt chuẩn, lợi thế carbon có thể không được phản ánh đầy đủ trong giá. Vì vậy data quality có thể ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng thương lượng.

6. Hợp đồng cần có carbon-data SLA

Nên quy định ai cung cấp dữ liệu, format nào, trước thời điểm nào, ai chịu chi phí verifier, cách xử lý khi dữ liệu bị từ chối và cơ chế điều chỉnh giá nếu actual emissions khác estimate. Đây là cách tránh dồn toàn bộ rủi ro sang thời điểm importer nộp declaration.

7. Sourcing upstream quyết định khả năng xuất khẩu downstream

Doanh nghiệp mạ, cán nguội hoặc làm ống dùng HRC mua ngoài cần đánh giá supplier không chỉ bằng giá và chất lượng mà còn bằng khả năng cung cấp carbon data, heat traceability và melt-and-pour evidence. Nguồn đầu vào rẻ nhưng dữ liệu yếu có thể trở thành nguồn rủi ro lớn khi bán vào EU.

Để nối câu chuyện này với nguồn HRC và trade defense, xem thêm HRC Trung Quốc, phòng vệ thương mại và downstream Việt Nam và Tầm nhìn ngành thép Việt Nam đến 2030.

Checklist trước khi ký hợp đồng EU

  1. Xác định đúng mã CN và phạm vi CBAM/Steel Regulation.
  2. Xác nhận importer/declarant có tư cách CBAM phù hợp khi thuộc diện bắt buộc.
  3. Kiểm quota theo đúng product category và nguồn gốc.
  4. Khóa trách nhiệm chịu thuế 50% nếu quota hết trước thông quan.
  5. Thỏa thuận phương pháp, verifier và deadline giao emissions data.
  6. Chuẩn bị melt-and-pour evidence ngay từ upstream.
  7. Tách giá hàng, logistics, duty và carbon trong công thức giá.
  8. Đặt cơ chế true-up cho CBAM certificate price và actual emissions.
  9. Kiểm tra các vụ AD/CVD riêng tới ngày thông quan.
  10. Lưu shipment dossier liên kết carbon–quota–origin.

FAQ

Doanh nghiệp Việt Nam có trực tiếp mua CBAM certificate không?

Thông thường không. Authorised CBAM declarant tại EU mua và giao nộp chứng chỉ; doanh nghiệp Việt Nam cung cấp dữ liệu phát thải và có thể chịu tác động chi phí qua giá hoặc hợp đồng.

Giá CBAM năm 2026 đã có chưa?

Đã có ba quý: Q1 €75,36; Q2 €75,28; Q3 €82,32 mỗi chứng chỉ. Q4 dự kiến được công bố ngày 4/1/2027.

Melt and pour bắt đầu khi nào?

Yêu cầu chứng từ melt-and-pour áp dụng từ 1/10/2026.

EVFTA có giúp tránh quota hoặc CBAM không?

Không. EVFTA ảnh hưởng cách Việt Nam được đối xử trong cơ chế FTA và rules of origin, nhưng không miễn CBAM và không bảo đảm tránh thuế 50% nếu quota liên quan đã hết.

Kết luận

Thị trường EU năm 2026 vẫn mở cho thép Việt Nam nhưng quyền tiếp cận ngày càng phụ thuộc vào ba năng lực: chứng minh phát thải, quản lý quota và truy xuất melt-and-pour. Sau ngày 1/10/2026, hồ sơ luyện–đúc đã là yêu cầu vận hành; sau ngày 5/10/2026, doanh nghiệp cũng có thêm mức giá Q3 €82,32 để cập nhật sensitivity carbon cost.

Kinh nghiệm quan trọng là quản trị mỗi shipment bằng ba ledger liên kết: carbon → quota → origin. Nếu một trong ba bị tách khỏi sales/contracting, rủi ro chỉ xuất hiện khi hàng đã lên tàu hoặc tới cảng EU — thời điểm chi phí sửa sai thường cao nhất.

Last verified: 6/10/2026 theo European Commission.

Minh bạch nội dung

Tác giả & người kiểm duyệt

Bài viết được tách rõ vai trò chuyên môn và vai trò review để người đọc dễ kiểm chứng thông tin trước khi liên hệ báo giá.

Tác giả chuyên môn

Đạt Phạm

Phụ trách nội dung kỹ thuật về thép và vật liệu xây dựng

Các bài viết do Kỹ sư Đạt Phạm biên soạn nhằm giúp khách hàng hiểu đúng về chủng loại thép, cách đọc thông số kỹ thuật, cách đối chiếu quy cách thực tế và các yếu tố ảnh hưởng đến báo giá thép tại từng thời điểm. Thông tin giá và tồn kho cần được xác nhận trực tiếp với Đông Dương SG trước khi đặt hàng.

  • Vai trò Technical Author
  • Chủ đề Quy cách thép, mác thép, CO/CQ

Lưu ý minh bạch: Giá thép, tồn kho, quy cách và thời gian giao hàng có thể thay đổi theo thị trường. Người đọc nên liên hệ Đông Dương SG để xác nhận thông tin trước khi đặt hàng.

Bảng giá thép xây dựng Liên hệ xác nhận báo giá
☎ 0777.197.555 ☎ 028.6658.5555 💬 Zalo 24/7