Theo hạng mục

Cách tính số lượng xà gồ mái tôn sau khi đã chốt khoảng cách

Cách tính số hàng xà gồ bằng công thức làm tròn lên, ví dụ 6 hàng dài 5,7 m; quy đổi mét dài sang cây 6/12 m có mạch cắt, nối chồng Z, mẫu BOQ và checklist kiểm nhận.

Đăng ngày Cập nhật

Cách tính số lượng xà gồ mái tôn phải bắt đầu từ sơ đồ hàng xà gồ và khoảng cách đã được kỹ sư chấp thuận, không phải từ diện tích mái hoặc một bước 1 m áp cho mọi công trình. Khi đã có vị trí hàng đầu, hàng cuối và giới hạn bước theo đúng hệ tôn, ta mới tính số hàng, tổng mét dài, chiều dài cắt từng thanh, số cây mua và các phụ kiện. Cách làm này áp dụng cho việc bóc BOQ của nhà dân, mái che và nhà xưởng; không thay thế thiết kế tải trọng hay bản vẽ kết cấu.

Công thức nhanh cho một đoạn mái chữ nhật đơn giản có hàng đỡ ở hai đầu: số khoảng n = ceil(L / smax); số hàng N = n + 1; bước bố trí đều s = L / n. Nếu mọi hàng dài W và cùng mã xà gồ, mét dài danh nghĩa = N × W. Tuy nhiên, để đặt mua phải tiếp tục lập cut list theo từng mã thanh, kiểm mạch cắt, nối chồng, vị trí lỗ, đầu thừa, vận chuyển và điều kiện gia công.

1. Trước khi tính: phân biệt bước, nhịp và chiều dài bố trí

Ký hiệu/đại lượng Ý nghĩa Không được nhầm với
L Khoảng cách theo chiều dốc giữa tim hàng đỡ đầu và tim hàng đỡ cuối của đoạn đang tính Chiều dài tôn gồm cả phần mái đua, hoặc chiều dài chiếu bằng
smax Bước tối đa đã được kiểm và duyệt cho vùng/kiểu nhịp tương ứng Một số kinh nghiệm chung từ công trình khác
W hoặc Li Chiều dài cần bố trí của một hàng xà gồ theo mặt bằng/lắp dựng Chiều dài cắt một thanh khi hàng gồm nhiều đoạn, có nối hoặc đầu vươn
Nhịp xà gồ Khoảng cách giữa các khung/kèo đỡ cùng một thanh xà gồ Bước giữa hai hàng đỡ tôn theo dốc mái
Chiều dài vật tư Tổng chiều dài thực tế của các thanh được cắt để lắp Chiều dài đường tim nếu có nối chồng Z

Nếu chỉ có chiều dài chiếu bằng của mái, không được lấy trực tiếp làm L của mái dốc. Hình học mái và vị trí hàng đầu/cuối phải lấy từ bản vẽ được duyệt. Bài cách xác định khoảng cách xà gồ theo span tôn và tải gió giải thích tại sao giới hạn ở nhịp cuối, nhịp giữa hoặc vùng góc mái có thể khác nhau. Chỉ làm phép tính BOQ sau bước này.

2. Dữ liệu tối thiểu phải khóa trong bản vẽ và đơn hàng

Nhóm dữ liệu Phải có trước khi bóc Lỗi thường gặp
Mặt bằng và mặt cắt Mỗi mặt mái, độ dốc, tim hàng đầu/cuối, mép mái, nóc, vị trí đặc biệt, revision Lấy toàn bộ chiều dài mái chia đều rồi quên hàng mép
Thiết kế hàng đỡ tôn Bước tối đa hoặc tọa độ hàng đã duyệt theo từng vùng, bảng span và sơ đồ vít/clip Dùng một bước chung cho vùng gió khác nhau
Xà gồ C/Z Tiết diện bụng–cánh–lip, BMT, mác, lớp phủ, kg/m và nhịp khung Gộp C150 của hai nhà cung cấp khác quy cách
Nối và gia công Sơ đồ thanh đơn/liên tục/nối chồng, chiều dài từng mã, lỗ, cleat và bridging Cộng lap theo tỷ lệ tùy ý hoặc đếm lỗ bằng số hàng
Phôi cung cấp Chiều dài cây có thể sản xuất/chở, kerf máy cắt, yêu cầu cắt sạch đầu và đầu thừa Lấy tổng mét chia cho 6 m rồi coi là số cây chắc chắn
Giao nhận Nhóm theo khu vực, số bó, lịch và giới hạn xe/cẩu, tiêu chí nghiệm thu Đủ mét dài nhưng thiếu đúng mã thanh để lắp

Nếu hồ sơ chưa chốt C/Z, BMT hoặc lỗ đột, tham khảo cách đọc quy cách xà gồ C, Z, U. Không tự thay tiết diện hoặc kiểu liên kết đã thiết kế để giảm số cây.

3. Công thức tính số hàng xà gồ và quy tắc làm tròn

Với L > 0, smax > 0, hai đầu đoạn bố trí đều có hàng xà gồ và các khoảng được phép chia đều:

n = ceil(L / smax) là số khoảng; N = n + 1 là số hàng; sthực = L / n là bước chia đều thực tế. ceil nghĩa là làm tròn lên tới số nguyên gần nhất. Đây là phép đếm hình học sau khi giới hạn đã được duyệt, không tự xác nhận độ an toàn mái.

Ví dụ: đoạn bố trí dài 5,2 m, bước tối đa giả định 1,2 m

Giả định chỉ để kiểm toán học: Hai hàng đầu/cuối đã nằm đúng vị trí thiết kế; khoảng cách tối đa được kỹ sư xác nhận riêng cho đoạn này là 1,2 m. Khi đó:

Bước tính Phép tính Kết quả
Số khoảng cần có ceil(5,2 / 1,2) = ceil(4,333…) 5 khoảng
Số hàng 5 + 1 6 hàng
Bước chia đều thực 5,2 / 5 1,04 m
Tọa độ theo chiều dốc tính từ hàng đầu 0; 1,04; 2,08; 3,12; 4,16; 5,20 m 6 vị trí

Nếu làm tròn sai thành 4 khoảng, bước = 5,2 / 4 = 1,30 m, vượt mức 1,2 m đã giả định. Ngược lại, không nên áp 1,04 m cho công trình khác nếu chưa kiểm tôn, tải gió, vít/clip, tiết diện, nhịp khung và sơ đồ giằng.

4. Từ 6 hàng đến tổng mét dài: ví dụ BOQ có thể kiểm lại

Giữ ví dụ 6 hàng ở trên. Giả sử thêm mặt mái chữ nhật, mỗi hàng có chiều dài bố trí theo phương ngang mái là 5,70 m; bản vẽ đã duyệt cho phép một thanh nguyên 5,70 m cho mỗi hàng, không cần nối, không có hàng phụ và tất cả dùng cùng một mã tiết diện. Đây là các giả định để học cách bóc, không phải thiết kế nhịp 5,70 m đã được xác nhận cho công trình thực.

Nhóm hàng Số hàng Chiều dài mỗi hàng Tổng mét dài
XG-01 đến XG-06 6 5,70 m 34,20 m
Hàng phụ, nối chồng, chi tiết khác 0 theo giả định Không áp dụng 0 m
Tổng chiều dài thành phẩm 6 34,20 m

Quy tắc tổng quát: nếu mỗi hàng dài khác nhau thì cộng ΣLi từ bản vẽ. Không lấy 6 × 5,70 m với mái vát, mái hình thang hoặc mái có ô mở khi các hàng thực tế không bằng nhau. Nếu là hai mặt mái, lập danh sách riêng từng mặt trước khi cộng; không mặc định nhân đôi vì có thể khác chiều rộng, số hàng, chi tiết nóc và vị trí gối đỡ.

5. Từ mét dài sang số cây 6 m hoặc 12 m: tính cả mạch cắt

Có 34,20 m thành phẩm chưa có nghĩa chia cho 6 m là đủ trong mọi trường hợp. Số cây phụ thuộc chiều dài từng chi tiết, nguồn phôi, mạch cắt, phần đầu loại bỏ, giới hạn kẹp máy và quy tắc nối được duyệt. Ví dụ tiếp tục giả định 6 chi tiết dài 5.700 mm, phôi thương mại dài đúng 6.000 hoặc 12.000 mm, máy có mạch cắt 4 mm mỗi lần cắt, không cần cắt sạch đầu phôi và mọi đoạn ngắn đều được cắt bằng quy trình an toàn.

Chỉ tiêu Phôi 6 m Phôi 12 m
Cách xếp theo giả định 1 × 5.700 mm/cây 2 × 5.700 mm/cây
Mạch cắt 1 × 4 = 4 mm/cây 2 × 4 = 8 mm/cây
Đầu thừa mỗi cây 6.000 − 5.700 − 4 = 296 mm 12.000 − 11.400 − 8 = 592 mm
Số cây phôi cần dùng 6 cây × 6 m 3 cây × 12 m
Tổng chiều dài mua 36,00 m 36,00 m
Tổng phần thừa còn nguyên đoạn 6 × 296 = 1.776 mm 3 × 592 = 1.776 mm
Tổng vật liệu mất theo kerf 6 × 4 = 24 mm 3 × 8 = 24 mm

Kiểm cân bằng chiều dài: 36.000 = 34.200 + 1.776 + 24 (mm); tỷ lệ thành phẩm theo chiều dài = 34,20 / 36,00 = 95%. Trong ví dụ này, phôi 12 m không tiết kiệm tổng mét mua so với phôi 6 m. Quyết định còn phụ thuộc giá, giao hàng, khả năng vận chuyển 12 m, số lượt nâng/hạ, giới hạn máy, quản lý đầu thừa và điều kiện sử dụng đoạn dư. Nếu máy cần cắt bỏ đầu phôi, phải cộng cả chiều dài phần loại và mạch cắt phát sinh trước khi chốt sơ đồ.

Chú ý: Đoạn đầu thừa 296 hoặc 592 mm không mặc nhiên tái sử dụng được; còn tùy kích thước tối thiểu được máy gá an toàn và nhu cầu mã khác. Bảng trên chỉ hợp lệ nếu sáu thanh thành phẩm dài 5,70 m thực sự là các cấu kiện được thiết kế duyệt. Không được tự nối hai đoạn ngắn để tạo một thanh dài nhằm giảm hao hụt. Xem thêm cách tối ưu sơ đồ cắt thép, kerf và đầu thừa.

6. Xà gồ Z nối chồng: vì sao mét vật tư lớn hơn chiều dài hàng?

Với cấu tạo Z nối chồng tại gối, hai đầu thanh phủ lên nhau một đoạn theo sơ đồ được duyệt, nên tổng chiều dài các thanh thường lớn hơn chiều dài đường chạy xà gồ cần phủ. Ví dụ hình học giả định: hai thanh đều dài 6,00 m, đoạn chồng hữu hiệu dọc theo đường chạy là 0,40 m theo bản vẽ riêng của ví dụ. Khi đó chiều dài đường chạy phủ được = 6,00 + 6,00 − 0,40 = 11,60 m; tổng vật tư vẫn là 12,00 m. Chênh 0,40 m là phần hai thanh cùng chiếm một đoạn, không phải phế liệu và không cộng thêm lần thứ hai nếu chiều dài cắt của hai thanh đã ghi đầy đủ trên BOQ.

Không sử dụng 0,40 m như chiều dài lap tiêu chuẩn. Chiều dài nối, định nghĩa điểm đo, vị trí bu lông, cleat và sơ đồ thanh đầu/giữa/cuối phải do thiết kế và hướng dẫn hệ cụ thể quy định. Tài liệu LYSAGHT Zed & Cee Purlins and Girts minh họa cấu tạo Z phục vụ nối chồng và dữ liệu lắp đặt của hệ riêng; không mặc định mọi Z đều được nối như nhau và không tự áp phần trăm lap chung. Không áp sơ đồ nối chồng Z cho xà gồ C. Theo tài liệu kỹ thuật NS BlueScope Lysaght Việt Nam, xà gồ Z có tiết diện phù hợp nối chồng; xà gồ C dùng nhịp đơn hoặc nhịp liên tục không nối chồng kiểu Z. Khi lập BOQ phải bám mã C/Z, chiều dài cắt và vị trí lỗ theo bản vẽ được duyệt; không tự đổi hệ xà gồ mà giữ nguyên sơ đồ nối. Hướng dẫn phân biệt hệ còn có tại bài so sánh xà gồ C và Z.

7. BOQ hoàn chỉnh cần tách thanh, mã cắt, kg và phụ kiện

Sau khi bản vẽ được duyệt, nên lập một dòng cho mỗi mã tiết diện + chiều dài cắt + kiểu lỗ/lap. Mẫu dưới đây chỉ dùng giả định từ ví dụ sáu hàng, không phải dự toán công trình có thật:

Trường BOQ mẫu Dữ liệu minh họa hoặc điều cần điền
Mặt mái và revision Mặt A, bản vẽ được duyệt; ghi mã phiên bản thực tế khi dùng
Hàng XG-01 đến XG-06; 6 hàng theo tọa độ 0–5,20 m
Mã vật tư C/Z, bụng–cánh–lip, BMT, mác, lớp phủ theo hồ sơ thực tế (chưa giả định mã)
Chiều dài thành phẩm 6 thanh × 5,70 m = 34,20 m
Phôi nếu được chấp thuận 6 cây 6 m hoặc 3 cây 12 m theo ví dụ cắt với kerf 4 mm
Khối lượng thành phẩm Tổng mét cắt × kg/m của đúng mã, chưa có kg/m thì để chờ xác nhận
Khoan/đột lỗ Mã bản đồ lỗ, đường kính, tọa độ, số lỗ cho từng mã thanh
Liên kết Cleat, bu lông, vòng đệm, bridging/giằng theo bản vẽ; không suy số lượng từ số hàng
Điều kiện mua Giá vật tư, cắt–đột, thuế, xe/cẩu, mã bó, thời hạn và lịch giao từng đợt

Không ghép mét dài thành phẩm và mét dài phôi cần mua vào cùng một ô: một giá trị để kiểm BOQ lắp dựng, một giá trị để chốt mua/cắt. Nếu hợp đồng thanh toán bằng kg/tấn, phải xác nhận đơn trọng của đúng tiết diện, phương thức cân/barem và đối soát với phiếu giao. Đối với hàng chịu lực, người mua không tự điều chỉnh BMT, mác hoặc kiểu nối để giảm kg.

8. Những trường hợp không thể tính đơn giản bằng N × W

Trường hợp Cách bóc đúng
Mái vát, mái hình thang hoặc hai dốc không đối xứng Đo từng hàng theo bản vẽ, tách từng mặt mái và từng mã
Vùng mép/góc gió lớn, hàng đầu/cuối bố trí đặc biệt Đếm theo tọa độ được duyệt; không chia đều toàn chiều dốc
Nóc, thung mái, chồng mí hoặc mái đua Bóc cấu kiện đỡ bổ sung và chiều dài/cut list thật
Ô lấy sáng, quạt, giếng trời, pin mặt trời Kiểm các hàng bị cắt/ngắt, gia cường, cấu kiện chuyển tải theo thiết kế
Hệ Z liên tục nối chồng Cộng chiều dài cắt của từng thanh có lap, không lấy đường chạy rồi cộng tỷ lệ ước chừng
Hệ dùng nối/giằng phức tạp Đếm riêng cleat, bridging, bolt, cấu kiện đầu và các phụ kiện khác

Cảnh báo kỹ thuật: Tăng số hàng không tự bảo đảm mái an toàn nếu nhịp C/Z giữa khung, liên kết và ổn định chưa đạt. Giảm số hàng hoặc đổi tiết diện để tối ưu chi phí phải được kỹ sư xác nhận trước khi thi công. Bóc khối lượng là bước hậu thiết kế; các con số 1,2 m, 5,2 m hoặc 5,7 m trong bài chỉ là ví dụ hình học, không phải khuyến nghị cho mọi nhà xưởng hoặc mái nhà.

9. Checklist giao xưởng và kiểm nhận tại công trường

  1. Khóa mã bản vẽ và revision, từng mặt mái, vị trí hàng và bản đồ lỗ.
  2. Kiểm số hàng, bước thực sau làm tròn và điều kiện riêng vùng mép/nóc.
  3. Đếm mã thanh theo đúng chiều dài cắt, phân biệt đoạn không nối với Z có lap.
  4. Lập nesting/cut list có mạch cắt, đầu trim, số cây phôi và đầu thừa.
  5. Tách kg/m, khối lượng thành phẩm, khối lượng phôi và cơ sở thanh toán.
  6. Bóc bu lông, cleat, bridging, phụ kiện gối/giằng đúng bản vẽ.
  7. Đặt hàng theo bó, mã hàng, trình tự lắp và địa điểm giao; xác nhận xe/cẩu.
  8. Khi nhận, đếm mã và đo chiều dài, kiểm tiết diện/BMT, vị trí lỗ, nhãn lô, số bó và phần sai khác; chỉ nghiệm thu phần đã xác minh.

Có thể dùng checklist yêu cầu báo giá xà gồ và tôn để đồng bộ thông tin kỹ thuật, gia công, phụ kiện và giao hàng trước khi phát hành PO.

Câu hỏi thường gặp

Lấy chiều dài mái chia 1,2 m rồi cộng một là ra số hàng đúng không?

Chỉ trong mô hình có hai hàng đầu/cuối, đã xác định L giữa hai hàng và đã có giới hạn bước 1,2 m được duyệt. Phải làm tròn lên số khoảng trước, rồi cộng 1; với mái có vị trí hàng đặc biệt cần đếm theo bản vẽ.

Sáu hàng xà gồ, mỗi hàng 5,7 m có cần mua 6 cây 6 m?

Theo ví dụ giả định nếu từng hàng được thiết kế dùng một thanh dài 5,7 m, phôi 6 m có sẵn và máy cắt đáp ứng, thì cần 6 cây phôi 6 m. Không mặc định cách này đúng nếu một hàng phải nối, có lap hoặc phần vươn.

Cây 12 m có chắc giảm hao hụt so với cây 6 m không?

Không. Trong ví dụ 6 thanh dài 5,7 m, cả hai phương án đều mua 36 m phôi và có tổng đầu thừa 1,776 m với kerf 4 mm mỗi nhát. Chi phí, máy và giao nhận có thể khác.

Có thể cộng thêm 10% cho tất cả xà gồ Z nối chồng không?

Không. Mỗi cấu hình Z và bản vẽ có vị trí nối, chiều dài lap và cách đo riêng. Phải lấy chiều dài cắt đã duyệt, không thêm một tỷ lệ chung hoặc cộng trùng lap.

Mét dài trên BOQ có phải là số mét vật tư nhà cung cấp phải giao?

Không nhất thiết. BOQ có thể ghi chiều dài đường bố trí, chiều dài thanh thành phẩm hoặc chiều dài phôi. Phải chỉ rõ đơn vị đo và cơ sở thanh toán để tránh nhầm giữa lắp dựng, đặt cắt và mua phôi.

Kết luận

Tính số lượng xà gồ mái tôn gồm ba bước tách biệt: đếm hàng theo sơ đồ đã duyệt → cộng chiều dài cắt theo mã → tối ưu số cây phôi và phụ kiện. Công thức ceil(L/smax) + 1 chỉ là công cụ sơ bộ cho đoạn mái đơn giản, không thay thế bản vẽ thiết kế. Với mái thực tế, đặc biệt khi có Z nối chồng, ô xuyên mái và nhiều vùng gió, cần BOQ dựa trên vị trí từng thanh, bản đồ lỗ, lap và khối lượng được kiểm trước khi gửi báo giá.

Minh bạch nội dung

Tác giả & người kiểm duyệt

Bài viết được tách rõ vai trò chuyên môn và vai trò review để người đọc dễ kiểm chứng thông tin trước khi liên hệ báo giá.

Tác giả chuyên môn

Đạt Phạm

Phụ trách nội dung kỹ thuật về thép và vật liệu xây dựng

Các bài viết do Kỹ sư Đạt Phạm biên soạn nhằm giúp khách hàng hiểu đúng về chủng loại thép, cách đọc thông số kỹ thuật, cách đối chiếu quy cách thực tế và các yếu tố ảnh hưởng đến báo giá thép tại từng thời điểm. Thông tin giá và tồn kho cần được xác nhận trực tiếp với Đông Dương SG trước khi đặt hàng.

  • Vai trò Technical Author
  • Chủ đề Quy cách thép, mác thép, CO/CQ

Lưu ý minh bạch: Giá thép, tồn kho, quy cách và thời gian giao hàng có thể thay đổi theo thị trường. Người đọc nên liên hệ Đông Dương SG để xác nhận thông tin trước khi đặt hàng.

Bảng giá thép xây dựng Liên hệ xác nhận báo giá
☎ 0777.197.555 ☎ 028.6658.5555 💬 Zalo 24/7