Cách đọc quy cách xà gồ C, Z, U: ký hiệu và ví dụ
Cách đọc ký hiệu xà gồ C, Z, U qua các ví dụ C150, Z200, U100: bụng, cánh, lip, BMT/TCT, mác, lớp phủ, lỗ đột, nối chồng, kg/m và mẫu RFQ.

Cách đọc quy cách xà gồ C, Z, U là tách một mã hàng thành hình dạng tiết diện, chiều cao bụng, chiều rộng từng cánh, mép gấp (lip), độ dày thép nền BMT, mác, lớp phủ, chiều dài và lỗ gia công. Các ký hiệu rút gọn như “C150” hoặc “Z200” thường chưa đủ để hỏi giá chính xác, càng không đủ để xác nhận khả năng chịu lực hoặc thay thế một cấu kiện trong thiết kế.
Tra nhanh: Ví dụ nếu bản vẽ định nghĩa C150 × 50 × 20 × 1,5 theo thứ tự bụng × cánh × mép gấp × BMT, ta đọc: tiết diện C, bụng danh nghĩa 150 mm, cánh 50 mm, mép gấp 20 mm, thép nền dày 1,5 mm. Đây là ví dụ về cách ghi mã, không phải quy cách được xác nhận của mọi hãng; còn thiếu mác, lớp phủ, chiều dài, lỗ đột và số lượng. Hãy đối chiếu catalogue hoặc bản vẽ được duyệt, không suy từ mã riêng của một hãng sang hãng khác. Xem nhóm sản phẩm tại danh mục Tôn lợp và Xà gồ.
1. Xà gồ C, Z, U khác nhau ở hình dạng tiết diện nào?
| Ký hiệu | Hình dạng khái quát | Điểm cần xác nhận |
|---|---|---|
| C (Cee) | Bụng và hai cánh quay cùng một phía; có thể có mép gấp tăng cứng | Kích thước hai cánh, hai mép gấp, chiều lắp, kiểu gối và liên kết |
| Z (Zed) | Hai cánh hướng về hai phía đối nhau; một số hệ có cánh rộng/hẹp khác nhau | Chiều cánh lớn/nhỏ, chiều đặt, cấu hình nối chồng tại gối và lỗ liên kết |
| U | Dạng máng; có thể không có mép gấp, tùy hệ gia công | Chi tiết tiết diện cụ thể, mác, BMT và công dụng; không coi U là C chỉ bỏ mép |
Theo trang giới thiệu xà gồ Zed và Cee của Lysaght Việt Nam, hệ Zed có thể dùng cánh không bằng nhau để lồng và nối chồng tại gối; hệ Cee có những bố trí nhịp và chi tiết liên kết riêng. Đây là ví dụ của một hệ sản phẩm cụ thể, không phải quy tắc thiết kế chung cho mọi loại xà gồ trên thị trường. Việc chọn C/Z/U, nhịp và liên kết phải theo thiết kế được duyệt, không đổi tiết diện chỉ vì có cùng chiều cao bụng.
2. Cách đọc các chữ H/D, B/B1/B2, L, t và chiều dài cây
| Ký hiệu thường gặp | Ý nghĩa cần xác nhận trên bản vẽ | Lỗi dễ nhầm |
|---|---|---|
| H hoặc D | Chiều cao bụng tiết diện (mm) | Tưởng con số C150/Z200 là kích thước đầy đủ |
| B; B1 và B2 | Chiều rộng cánh, có thể có cánh lớn và cánh nhỏ | Mặc định hai cánh Z bằng nhau |
| L hoặc ký hiệu lip | Kích thước mép gấp (mm), có thể khác giữa hai cánh | Nhầm L của mép gấp với chiều dài cây |
| t hoặc BMT | Độ dày thép nền danh nghĩa (mm), chưa tính lớp phủ | Nhầm với độ dày tổng sau mạ |
| Cut length/length | Chiều dài thanh cắt theo từng mã vị trí (mm hoặc m) | Không nêu chiều dài từng vị trí khi đặt hàng |
| Hole/slot/lap | Đường kính/khe lỗ, tọa độ lỗ và đoạn nối chồng | Tưởng mã tiết diện đã bao gồm bản đồ lỗ và lap |
Thứ tự kích thước không thống nhất tuyệt đối giữa mọi catalogue. Ví dụ tên “C150 × 50 × 20 × 1,5” chỉ được đọc theo thứ tự nêu ở đầu bài nếu tài liệu của bên sản xuất xác nhận cách ký hiệu đó. Một số hệ dùng mã sản phẩm riêng để tra bảng, có độ cao thực tế hơi khác giá trị danh nghĩa hoặc cách ghi khác. Khi thiếu bản vẽ mặt cắt, hãy yêu cầu hình vẽ có mũi tên kích thước, vị trí đo và dung sai.
3. Ba ví dụ giải mã C150, Z200 và U100 trước khi đặt hàng
Các mã dưới đây là ví dụ minh họa cách đọc ký hiệu, không xác nhận sản phẩm cụ thể đang bán hoặc tính năng chịu lực:
| Mã giả định và quy ước | Cách hiểu sơ bộ | Thông tin vẫn còn thiếu |
|---|---|---|
| C150 × 50 × 20 × 1,5 | C; bụng 150; cánh 50; lip 20; BMT 1,5 mm | Mác, lớp phủ, chiều dài, lỗ, dung sai, số cây |
| Z200 × 75/70 × 20 × 1,9 | Z; bụng 200; hai cánh 75 và 70; lip giả định 20; BMT 1,9 mm | Hai lip có bằng nhau không, chiều lắp, lap, gối, lỗ và liên kết |
| U100 × 50 × 2,0 | U; bụng 100; cánh 50; dày nền giả định 2,0 mm; chưa nêu lip | Dạng U theo catalogue nào, mác, lớp phủ, chiều dài, khả năng gia công |
Không lấy các mã này làm bản vẽ thi công hoặc chào bán. Hình học tương đương về kích thước ngoài chưa chứng minh tương đương tiết diện hữu hiệu, giới hạn ổn định, khả năng chịu tải hoặc hệ liên kết. Đọc thêm phân biệt xà gồ C và Z theo cấu hình nhịp, đồng thời tham khảo xà gồ C và xà gồ Z để nhận diện nhóm hàng trên website.
4. BMT và TCT: cùng gọi “1,5 ly” có thể là hai quy cách khác nhau
BMT (Base Metal Thickness) là chiều dày thép nền trước khi tính các lớp phủ; TCT (Total Coated Thickness) là chiều dày tổng theo quy định của sản phẩm đã có lớp phủ. Khi hỏi giá xà gồ mạ, hãy ghi rõ chiều dày nào đang được chào, phương pháp kiểm và tiêu chuẩn dung sai áp dụng. Tên thương mại “1,5 ly” không đủ xác nhận BMT 1,50 mm nếu nhà cung cấp không ghi căn cứ.
Không tự suy BMT bằng cách trừ một lượng lớp mạ cố định từ TCT cho mọi mã. Cần kiểm thêm mác thép, tiêu chuẩn thép nền, loại và cấp lớp phủ kim loại, điều kiện môi trường sử dụng. Không tự thay mác hoặc giảm BMT để khớp mức giá khi bản vẽ kết cấu chưa được phê duyệt lại.
5. Chiều dài, bản đồ lỗ đột và đoạn nối chồng: ba dữ liệu dễ bị bỏ sót
Hai thanh cùng mặt cắt có thể không thay thế được nhau nếu khác chiều dài, chiều đặt hoặc tọa độ lỗ. Với đơn hàng cắt–đột, nên giao bảng cut list và bản vẽ khoan/đột có số revision thay vì ghi mỗi tổng mét xà gồ.
| Dữ liệu theo từng mã cây | Phải có | Kiểm tra khi nhận |
|---|---|---|
| Chiều dài | Chiều dài cắt, số cây theo từng vị trí, dung sai, mã đánh dấu | Đếm cây đúng mã, đo theo phương pháp thống nhất |
| Hướng tiết diện | Chiều xoay C/Z, chiều cánh rộng/hẹp, vị trí mặt mái hoặc mặt tường | Đúng chiều lắp để lỗ và phụ kiện trùng nhau |
| Lỗ tròn/khe | Đường kính/kích thước khe, tọa độ từ đầu tham chiếu, hàng lỗ, khoảng cách mép | Đối chiếu bản vẽ đã duyệt, không tự khoan bù ngoài thiết kế |
| Nối chồng Z | Vị trí gối, chiều dài chồng mỗi đầu, bu lông, số lỗ và yêu cầu bridging/giằng | Không tự chọn chiều dài lap dựa vào tỷ lệ nhịp chung |
| Gia công và lớp phủ | Cắt/đột, xử lý mép, đánh mã, bảo vệ bề mặt và đóng bó | Kiểm mép cắt, trầy mạ, biến dạng và tình trạng giao |
Đối với hệ Z nối chồng, nguyên lý lồng tiết diện và bố trí gối được trình bày trên tài liệu Lysaght Zed/Cee; chiều dài lap, vị trí lỗ, cấp bu lông và chống xoay phải theo hồ sơ thiết kế của đúng hệ. Không lấy một tỷ lệ lap, bước xà gồ hoặc số bu lông cố định để áp cho mọi nhịp và tải trọng.
6. Đọc đơn trọng kg/m, tính kg/cây và so giá theo đúng căn cứ
Kg/m phụ thuộc tiết diện thực, BMT, bán kính góc, lớp phủ và quy ước của catalogue. Không lấy khối lượng của C150 hãng A áp cho C150 hãng B nếu hình học hay vật liệu khác. Với đơn trọng kg/m được xác nhận, có thể tính kg/cây dự toán = kg/m × chiều dài (m), rồi nhân số cây cho tổng kg; cách cân/barem thanh toán vẫn phải ghi trong hợp đồng.
Ví dụ giả định, không phải barem sản phẩm đang bán: một thanh xà gồ được báo kg/m là 4,50, cắt dài 6,00 m thì có khối lượng dự toán 27,00 kg/cây; 40 cây là 1.080 kg. Nếu một báo giá theo đồng/cây và báo giá khác theo đồng/kg, chỉ quy đổi so sánh sau khi đã xác nhận cùng tiết diện, mác, lớp phủ, chiều dài, cách tính khối lượng, giá đã gồm VAT và phí gia công hay chưa.
7. Mẫu RFQ/BOQ gửi báo giá xà gồ C/Z/U theo từng mã
Mẫu yêu cầu nên chứa đủ dữ liệu kỹ thuật và thương mại để nhiều nhà cung cấp báo trên cùng phạm vi. Không cần tự điền kg/m, mác hoặc cấp lớp phủ khi chưa có căn cứ kỹ thuật; hãy yêu cầu bên chào cung cấp catalogue và đánh dấu rõ các điểm khác bản vẽ.
| Trường RFQ | Thông tin bắt buộc hoặc cần xác nhận |
|---|---|
| Nhận dạng | Mã công trình, mã cấu kiện, revision bản vẽ, C/Z/U và hình mặt cắt đầy đủ |
| Kích thước | Bụng, từng cánh, từng mép gấp, BMT, dung sai và tiêu chuẩn |
| Vật liệu | Mác/cấp bền, lớp phủ, mã vật liệu, hồ sơ hoặc catalogue tham chiếu |
| Gia công | Chiều dài từng cây, số cây, lỗ tròn/khe, tọa độ, chiều xoay, lap và bu lông |
| Đơn vị báo giá | Đồng/cây, đồng/mét hoặc đồng/kg, kg/m theo nguồn nào; giá cắt–đột và VAT |
| Giao nhận | Kho xuất, số bó, phương án xe/cẩu, điểm hạ, thời gian và hồ sơ nghiệm thu |
| Thương mại | Thời hạn giá, điều kiện thanh toán, xử lý sai lỗ/sai chiều dài và đổi trả |
Ví dụ tin nhắn gửi nhà cung cấp: “Đề nghị báo xà gồ C/Z/U theo BOQ và bản vẽ revision đã đính kèm; vui lòng xác nhận bụng–cánh–lip, BMT, mác/lớp phủ, chiều dài và sơ đồ lỗ cho từng mã. Báo riêng kg/m, giá/cây hoặc kg theo căn cứ tính, gia công, VAT, phí vận chuyển/cẩu hạ, lịch giao, chứng từ và thời hạn giữ giá. Nếu có đề xuất thay tiết diện hoặc mác, hãy tách phương án để bộ phận kỹ thuật xét duyệt.” Tham khảo checklist báo giá xà gồ và tôn và mẫu RFQ/BOQ thép.
8. Checklist đối chiếu báo giá và kiểm nhận tại công trình
- Đúng mã và bản vẽ: mỗi thanh có mã vị trí, mặt cắt, revision và số lượng riêng.
- Đúng vật liệu: BMT, mác, tiêu chuẩn, lớp phủ và giấy tờ lô theo hợp đồng.
- Đúng hình học: bụng, hai cánh, mép gấp và chiều đặt theo catalogue/bản vẽ.
- Đúng cắt–đột: chiều dài, tọa độ/kích thước lỗ, lap, bu lông và phụ kiện theo thiết kế.
- Đúng cách tính tiền: khối lượng danh nghĩa hay cân thực tế, VAT, gia công, giao xe/cẩu.
- Đúng hồ sơ giao: phiếu giao, mã bó, tài liệu chất lượng nếu yêu cầu và biên bản phần chưa đạt.
Nếu hàng giao sai lỗ, sai BMT hoặc khác tiết diện, không tự cắt, khoan hoặc thay cấu kiện tại công trình khi chưa có chấp thuận kỹ thuật. Ghi riêng số cây bị ảnh hưởng, hình ảnh kích thước và mã lô, lập biên bản để xử lý. Nếu đặt cùng hệ mái, xem thêm các vật tư mái tôn và phụ kiện cần chuẩn bị.
Câu hỏi thường gặp
Xà gồ C150 có nghĩa là dày 1,5 mm không?
Không. C150 thường chỉ nhóm tiết diện C có chiều cao bụng danh nghĩa khoảng 150 mm theo hệ mã cụ thể; BMT phải được ghi hoặc tra riêng. Chiều cao thực và các cánh/lip cũng cần bản vẽ xác nhận.
Z200 của hai nhà sản xuất có lắp thay cho nhau được không?
Không thể mặc định. Phải so hình học đầy đủ, BMT, mác, lớp phủ, lỗ, chiều đặt, liên kết và năng lực chịu lực theo thiết kế đã duyệt.
BMT 1,9 mm có giống TCT 1,9 mm không?
Không mặc định bằng nhau. BMT là dày thép nền; TCT bao gồm lớp phủ theo quy định sản phẩm. Cần yêu cầu số liệu, tiêu chuẩn và phương pháp đo rõ ràng.
Có thể lấy chiều dài nối chồng Z bằng một phần cố định của nhịp không?
Không nên tự đặt tỷ lệ. Chiều dài lap, lỗ và liên kết phụ thuộc hệ sản phẩm, tính toán và bản vẽ được duyệt.
Kết luận
Để đọc đúng quy cách xà gồ C, Z, U, hãy chốt loại mặt cắt – bụng – từng cánh – lip – BMT – mác – lớp phủ – chiều dài – lỗ – lap. Mã rút gọn chỉ phục vụ nhận diện ban đầu; bản vẽ, catalogue và hồ sơ kỹ thuật của đúng hệ mới là căn cứ chốt sản xuất và lắp dựng. Khi hỏi báo giá, gửi BOQ theo từng mã, yêu cầu đơn trọng/cách tính tiền và tổng chi phí giao, sau đó đối chiếu từng bó khi nhận.
Minh bạch nội dung
Tác giả & người kiểm duyệt
Bài viết được tách rõ vai trò chuyên môn và vai trò review để người đọc dễ kiểm chứng thông tin trước khi liên hệ báo giá.
Tác giả chuyên môn
Đạt Phạm
Phụ trách nội dung kỹ thuật về thép và vật liệu xây dựng
Các bài viết do Kỹ sư Đạt Phạm biên soạn nhằm giúp khách hàng hiểu đúng về chủng loại thép, cách đọc thông số kỹ thuật, cách đối chiếu quy cách thực tế và các yếu tố ảnh hưởng đến báo giá thép tại từng thời điểm. Thông tin giá và tồn kho cần được xác nhận trực tiếp với Đông Dương SG trước khi đặt hàng.
Lưu ý minh bạch: Giá thép, tồn kho, quy cách và thời gian giao hàng có thể thay đổi theo thị trường. Người đọc nên liên hệ Đông Dương SG để xác nhận thông tin trước khi đặt hàng.
Bảng giá thép xây dựng Liên hệ xác nhận báo giá